Poliol ve İzosiyanatın (Polimerik MDI) Güvenli Kullanımı

  • Kimyasallar
  • Ziyaret: 12910
  • poliuretan, poliol, nuhpol, izosiyanat
  • Son Güncelleme: 2-06-2016
  •  
    Share on Tumblr       


Poliüretan Köpükler, "A komponenti” ve "B komponenti” olarak ya da "İzosiyanat” ve "Poliol Reçine” olarak iki komponent halinde sistem olarak kullanılır. Poliol Reçine ve İzosiyanat taraflarının tehlikeleri birbirinden farklı olduğundan bu maddeler için alınacak önlemler de birbirinden farklılık göstermektedir. Bu teknik yazı, poliüretan sistemi oluşturan "poliol reçine” ve "izosiyanat” komponentleri ile ilişkili tehlikelerin kısa bir özetini verirken bu kimyasalların tehlikelerine karşı alınması gerekli önlemlerden de bahsetmektedir.

Poliol Reçine Karışımı Kimyasal Kompozisyonu
Poliüretan, poliol ve izosiyanatın kimyasal tepkimesi sonucu elde edilir. İstenilen özelliklerde poliüretan köpüğü elde edebilmek için birtakım katkı maddeleri ilave edilmesi gereklidir. Bu katkı maddeleri poliol reçine içerisine ilave edilerek "poliol reçine karışımı”nı oluşturur. Bu karışımı oluşturan katkı maddeleri; katalizörler, yüzey aktif madde, renklendiriciler, şişirici gazlar ve alev geciktirciler olabilir. Poliüretan köpük sistemini satın alan kullanıcılar, bir izosiyanat ve bir poliol reçineden oluşan iki parçalı bir sistem (paket) almış olurlar.

Poliüretan köpük yapmak için, "A komponenti” ve "B komponeti” oranlayıcı pompalar vasıtasıyla belirli oranlarda karıştırma haznesine ya da sprey tabancasına girer ve içeride
homojen bir karışım sağlanır, poliüretan köpük istenilen yüzeye dökülür ya da sprey halinde atılarak poliüretan köpük oluşumu sağlanır.

Akut Sağlık Tehlikeleri ve Kullanım Önlemleri
Poliol Reçine Karışımı içerisinde yer alan katkı malzemeleri ile ilişkili akut sağlık tehlikeleri aşağıda özetlenmiş ve bu maddelere minimum ölçüde maruz kalınması amaçlı alınması gerekli önlemler ile ilgili genel öneriler verilmiştir.

Poliol reçine karışımlarının kullanımı ile ilgili dört genel öneri:
• Poliolden kaynaklı düşme riskini minimize etmek için
derhal dökülen poliolün temizlenmesi gereklidir
• Göze ve deriye temasından kaçının.
• Kimyasalların kullanımı esnasında sigara içmeyin ve herhangi bir şey yemeyin. Aksi taktirde vücudunuza bu kimyasalların gitmesine yardımcı olmuş olursunuz.
• Herhangi bir kimyasalın kullanımında olduğu gibi "poliol komponenti” ve " izosiyanat komponenti”ni kullanmadan önce MSDS’ini gözden geçirin. Poliol reçine karışımı için ve izosiyanat için özel bir MSDS olmalıdır. Üreticinin tüm önerilerini takip ettiğinizden emin olun.


Poliolller
Poliol reçine karışımı içerisinde yer alan ana bileşen, poliol ya da farklı poliol çeşitlerinin karışımı olup tipik bir poliol reçine karışımı ağırlığının yaklaşık % 90’ını oluşturur. Bazı polioller, gözleri ve cildi biraz tahriş edici olsa da çoğu değildir. Nispeten toksik olmayan poliolün yanı sıra poliol reçine karışımları
daha tehlikeli olabilecek bir takım katkı maddeleri içerir. Bu, poliol reçine karışımını deri ve göz temasından kaçınmak için önemli kılar.

Katalizörler
Bazı amin katalizörler ve çeşitli metal katalizörler (örneğin, kalay, potasyum, bizmut) güçlü bazik karakterde olabilir.Katalizörler, solunum yollarını, gözleri ve cildi tahriş edici olabilir. Bazı amin katalizörler, cildi duyarlaştırıcı, hassaslaştırıcı olabilir, kalıcı deri ve cilt sorunlarına sebep olabilir ve deride korozif etki yapabilirler. Her katalizör paketi uygulamaya ve üreticiye bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Sistem kullanıcıları katalizör paketini (komponentini) ayrı bir komponent olarak kullanmazlar. % 5‘ten az olacak şekilde poliol reçine karışımı içerisine zaten dahil edilmiştir ve seyreltik bir halde karışım içerisinde yer almıştır. Bu nedenle, katalizör paketi ile ilgili tehlikeler büyük ölçüde azalmıştır.

Yüzey Aktif Maddeler
Son ürün olan poliüretan köpüğe belirli özellikleri kazandırmak amaçlı kullanılan pek çok ticari silikon yüzey aktif madde vardır. Yüzey aktif maddeler, genellikle tahriş edici
olmayıp düşük toksisite özelliğine sahip olup bazıları göz ve deride tahriş edici olabilir. Yüzey aktif maddeler, poliol reçine karışımı içerisinde ağırlıkça %2’den az miktarda kullanılmaktadır. Bazı yüzey aktif maddeler, yanıcı özelliğe sahip olup uygun yangın güvenlik önlemleri alınmalıdır.

Şişirici Ajanlar
Poliüretan köpükte hücre oluşumunu sağlayan ana bileşen şişirici ajanlardır. Şu anda kullanılan şişirici ajanları, hidrokloroflorokarbonlar (HCFC), hidroflorokarbonlar (HFC),
hidrokarbonlar (pentane), sıvı karbondioksit (CO2), aseton ve izosiyanat ile reaksiyonundan karbondioksit oluşan kimyasal şişirici ajan olarak bildiğimiz su olarak sıralayabiliriz. Birçok şişirici ajan, havadan daha ağır olup yüksek konsantrasyonlarda ihtiyacımız olan oksijenin yerini alabilme özelliğine sahiptir. Yüksek konsantrasyonlardaki HCFC ve HFC’ler düzensiz kalp atışına sebep olabilir. Aşırıcı maruz kalmayı önlemek amaçlı genel ya da lokal havalandırma kullanılmalıdır.
Bazı şişirici ajanlar, gözleri ve cildi tahriş edicidir. Hidrokarbonlar, yanıcı olduğundan dolayı uygun yangın güvenlik önlemleri alınmalıdır.

Alev Geciktiriciler
İnşaat sektöründe kullanılan bazı poliol reçine karışımları alev geciktirici ihtiva ederler. Alev geciktiriciler poliol reçine karışımı içerisine ağırlıkça %10’dan az olacak şekilde ilave edilmiştir. Reçine karışımı ile deri ve göz temasından kaçınma, bu malzemelere maruz kalmayı en aza indirecektir.

Kişisel Koruyucu Ekipman
• Yan siperleri olan güvenlik gözlükleri veya kimyasal gözlüğü kullanılmalıdır. Bazı işlemler için tam yüz maskesi gereklidir.
• Variller veya diğer ağır tankların kullanım esnasında çelik burunlu ayakkabı kullanılmalıdır.
• Kimyasal maddelere karşı dirençli eldivenler kullanılmalıdır.
(Nitril Kauçuk vb.)
• Organik buharı saptanmış ya da rahatsız bir durum söz konusu olduğunda partikül ön filtreli organik buhar gaz maskeleri takılmış olmalıdır. Gaz maskeleri OSHA Solunum
Koruma Standardına uygun olmalıdır. Yukarıda belirtilen kişisel koruyucu ekipmanlar sadece rutin kullanımlar için olup acil müdahale operasyonları için ek donanım gerekli olabilir.

Havalandırma
Variller içerisindeki komponentler ile çalışılırken, yeterli miktarda havalandırma olmalı ve kimyasalların buharı solunmamalıdır. Herhangi bir engel yoksa ve alan oldukça açıksa
normal hava akımı yeterli olacaktır. Ancak, sınırlı alanlarda ve kapalı köşelerde mekanik egzost gerekli olabilir.

Yangın ve Patlama Tehlikeleri
Genel olarak, poliol reçine karışımlarının parlama noktası 200 oC’den fazladır. Çoğu yangınlar gibi, poliol reçine karışımlarının yanması sonucu karbon dioksit ve karbon monoksit oluşur.

Acil Müdahale
Dökülmeye Karşı Muhafaza: Mümkünse dökülmeyi durdurun.Kanalizasyona boşaltmayın. Absorban malzeme ile dökülen alanı temizleyin. Vermikülit, talaş veya kum kullanılabilir.
Dökülen malzemeyi kürek ile ağzı açık varile aktarın. Yasal düzenlemelere göre bertarafının gerçekleşmesini sağlayın. Yangın Alanın hemen boşaltılması gereklidir. Sadece eğitimli personel, endüstriyel veya kimyasal yangın ile mücadele edebilir.Tüm itfaiye elemanları tam koruyucu giysiler giymeli ve solunum cihazı kullanmalıdır.

İlkyardım
• Gözlerinizi 15 dakika su ile yıkayın.
• Vücudunuzu sabun ve su ile yıkayın.
• Elbisenize ve ayakkabınıza bulaşmış ise tekrar kullanmadan önce muhakkak temizleyin.,

• Ayakkabı, kemer, saat kayışı gibi kontamine olmuş deri parçalar ya da çok miktarda poliol reçine karışımına maruz kalmış elbiseler düzgün bir şekilde imha edilmelidir.
• Yutulması halinde derhal tıbbi müdahale istenmelidir.İstifra ettirmeyin.

Atık İmha
Yasal düzenlemelere uygun olarak bertaraf edilmelidir. İl Çevre ve Orman Müdürlükleri ile iletişime geçilmelidir.

Boş Varillerin Bertarafı
• Yürürlükteki yönetmeliklere göre uygun olarak yapılır. Boş olan poliol varilleri daha sonradan yenilenmiş varil olarak kullanılabilir. Daha detaylı bilgi için İl Çevre ve Orman Müdürlükleri ile iletişime geçilmelidir.
• Sıvı ya da buhar kalıntısı içeren variller tehlikeli olabilir. Bu varilleri delmeyin, ateşe ve sıcaklığa maruz bırakmayın.
• Varillerin bertarafından önce içerisindeki malzemenin tamamen boşaltıldığından emin olunmalıdır.

Depolama
• Üst üste üçten fazla varilin paletler halinde depolanması tehlikelidir.
• Çalışma alanında temizliğin iyi olması gereklidir.
• Kapalı ve havalandırılan yerde saklanması gereklidir.
• Tedarikçi tarafından önerilen sıcaklığın üzerinde depolanmaması gereklidir.

İzosiyanat (PMDI) İle Çalışma
Polimerik MDI, oda sıcaklığında sıvı halde, kahverengimsi rekte ve kendine has bir kokusu vardır. Diğer fiziksel özellikleri şu şekildedir.



Tehlikeler
Aşırı miktarda izosiyanat buharına, sıvısına ya da aeresol halde maruz kalma sağlığınız için zararlı olabilir. Dört olası yol ile aşırı miktarda izosiyanata maruz kalabilirsiniz.
• Havadaki yüksek konsantrasyonlarda solunum ile
• Gözlerinize temas ederek
• Derinize temas ederek
• Yutarak

Aşırı miktarda doza maruz kalma sonucu, izosiyanatın etkileri ve önerilen ilk yardım tavsiyelerini şu şekilde özetleyebiliriz.

Soluma: İzosiyanat, sprey olarak püskürtüldüğünde ya da ısıtıldığında ya da havalandırmanın yetersiz olduğu yerde sıvı halde elleçlendiğinde soluma yolu ile yüksek miktarda vücudumuza alıyoruzdur. İzosiyanatın kokusunu alamasanız dahi, aşırı maruz kaldığınızdan dolayı tehlike altında olabilirsiniz. Çünkü çoğu insan, izin verilen limitlerin üzerinde olan izosiyanat kokusunu alamaz. İzosiyanat, burun ve akciğerleri tahriş edebilir. Göğsünüzde sıkışma ve nefes almada zorluk çekebilirsiniz. İzosiyanata maruz kalma, aşırı duyarlılaştırmaya ve astım benzeri nöbetlere sebep olabilecek alerjiye sebep olabilir. Böyle bir durumla karşılaşıldığında, daha fazla maruz kalmaktan kaçınılmalıdır. Etkileri maruz kalma şiddetine bağlı olarak hemen ya da birkaç saat gecikme ile ortaya çıkar. Eğer birisinin izosiyanata aşırı maruz kaldığından şüpheleniyorsanız, hemen kişiyi temiz havaya çıkarın, sakin kalmasını sağlayın ve varsa ateşini düşürmeye çalışın. Böyle bir durum ile karşılaşıldığında hemen doktora başvurun. Nefes almada güçlük çekiliyor ise uzman bir kişi tarafından oksijen verilmelidir. Eğer nefes alma durmuş ise suni teneffüs uygulayın ve hemen doktora haber verin.

Göz Teması: İzosiyanatın göz ile teması, ağrı verici, yırtılmalara ve gözde tahrişe sebep olabilir. İzosiyana, göze temas ettiğinde en az 15 dakika süre ile düşük basınçlı su ile yıkanmalıdır. Yıkama işlemi bittikten sonra doktora başvurulmalıdır.

Deri Teması: İzosiyanatın deri ile teması deride hassasiyete yol açar. Hayvan testleri, izosiyanatın deri ile teması sonucu derideki solunum hassasiyetini belirtilerini göstermiştir. Cildinizi tekrar tekrar izosiyanat ile temas ettirmek, derinizde renk değişikliğine, kızarıklığa, şişme, kabarma veya yanmalara sebep olabilir. Cildinizi izosiyanat ile temas ettirmekten kaçınmak en iyi yol olup, bulaştıysa da sabunlu sıcak suyla yıkamalısınız. Eğer cildiniz tahriş olmuş ya da yanmış ise tıbbi yardım isteyin. İzosiyanat ile kirlenmiş giysilerinizi deterjan ve su ile yıkamadan önce % 8’lik amonyak çözeltisinde bir saat süreyle bekletmeniz oluşan lekelerin kaybolmasına yardımcı olacaktır. Deri ürünler, temizlenemediğinden dolayı, şayet büyük miktarda bulaşmışsa, uygun bir şekilde atılmalıdır.

Yutma: İzosiyanat yutmak, ağızda, boğazda ve midede tahriş, yanık ve yaralara sebep olabilir. Yutulduğunda ise 2-3 bardak su ya da süt içirilmelidir. Kesinlikle kusturulmaya
çalışılmamalıdır. Hemen bir doktora başbvurulmalıdır.

İzosiyanata Maruz Kalmaktan Kendinizi Nasıl Korursunuz?
Uygun önlemler alınarak, güvenli bir şekilde izosiyanatı kullanabilirsiniz. Şöyle ki;

• Güvenlik gözlükleri veya kimyasal işçi gözlükleri kullanılarak
*İzosiyanat dayanıklı eldivenler kullanılarak
• Uzun kollu tulumlar giyilerek (Pamuk olanlar tercih edilmelidir)
• Güvenlikli ve izosiyanata dayanıklı ayakkabılar giyilmelidir.

Potansiyel Reaktivite Tehlikeleri
• İzosiyanat, çok reaktif bir kimyasal olup ısı ve basınç varlığında aşağıdaki kimyasallar ile reaksiyon verir.
• Asitler, inorganik bazlar (sodyum hidroksit), amonyak ve aminler
• Magnezyum, alüminyum ve bunların alaşımı ile
• Diğer metal tuzları ile (kalay, demir, alüminyum ve çinko klorür ile)
• Tüm güçlü oksitler ile (çamaşır suyu ya da klor)
• Polioller ve Su ile

Uyarı: İzosiyanat konteynırlarının yukarıda bahsi geçen malzemeler tarafından kontaminasyonu sonucu konteynır içerisinde basınç yükselmesi oluşur ve bu sebepten ötürü
de patlamaya sebep olacağını hatırlatmak gerekir. Ayrıca, izosiyanatın (MDI) bütün formlarının yangında ya da çok yüksek sıcaklıklarda kendi kendine reaksiyon vereceğini,
karbondioksit salacağını ve kapalı olan konteynırlarda basınç yükselmesinden dolayı patlamaya sebep olacağı bilgisini bir kez daha vurgulamak gerekir.

İstifleme, Boşaltma ve Depolama
İstifleme, Boşaltma ve Depolama esnasında zararları minimize etmek için ;
• Koruyucu Elbise giyilmelidir.
• Normal operasyonlar için mevcut prosedürler takip edilmelidir. (Acil durum, bakım, yükleme/boşaltma, numune alma ve özel operasyonlar)
• Belirli prosedürler için uygun check-listler kullanılmalıdır.
• Firma destekli eğitim programlarına katılım sağlanmalıdır.

Acil Durumlar
İzosiyanat içeren yangınlar, döküntüler ve diğer acil durumlarda eğitimli ve bilgili personel tarafında müdahale edilmelidir. Eğer bu konuda eğitimsizseniz derhal bölgeyi
terk etmeniz ve acil müdahale personeline bu durumu bildirmeniz gereklidir.

Kaynakça: Alliance for The Polyurethanes Industry – A Business Unit of The American Plastic Council


 
Ferhat Yücedağ
Kimya Yük. Mühendisi / Chemical Engineer MSc.
Nuhpol Polimer ve Kimyasalları San. Tic. A.Ş.